Yıllık İzin Süresi ve Ücreti Hesaplama

Yıllık izin süresi İş Kanununda düzenlenmiştir. İşçinin kıdemine göre değişen yıllık ücretli izin süreleri belirlenmiştir. Ancak Kanunda öngörülen yıllık izin süreleri asgari sürelerdir. Bu nedenle, toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmeleri ile Kanunda yer alan sürelerin üstünde, yıllık ücretli izin süreleri saptanabilir.

İşçinin kanunda öngörülen yıllık ücretli izin sürelerinin hangisinden yararlanabileceği hususu, işçinin yıllık ücretli izni kullandığı tarihteki değil; yıllık ücretli izine hak kazandığı tarihteki kıdemi esas alınarak belirlenir. Yıllık izin süreleri iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir.

• Yıllık ücretli izin işveren tarafından bölünemez. Yıllık ücretli iznin sürekli olarak verilmesi zorunlu olmakla beraber tarafların anlaşması halinde bir bölümü 10 günden az olmamak üzere en çok üçe bölünebilir.
• Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez.
• Yıllık izne ilişkin düzenlemeler kamu düzeni kapsamında olduğundan işçinin iş sözleşmesi ile bu hakkından vazgeçmesi ya da kanunun belirlediği sürelerden daha az bir sürenin belirlenmesi mümkün değildir.

Bir çalışanın yıllık ücretli izin hakkının süresi hesaplanırken işe giriş yaptığı tarih temel alınır. Başlangıç tarihinden itibaren takvim süresiyle bir yılı tamamlayan çalışan yıllık izin süresine hak kazanır ve bir sonraki çalışma yılı içerisinde bunu kullanabilir.

Kanunda öngörülen yıllık ücretli izin süreleri şunlardır:

• Hizmet süresi bir yıldan beş yıla kadar olanlara yılda 14 gün;
• Beş yıldan fazla ve on beş yıldan az olanlara yılda 20 gün;
• On beş yıl ve daha fazla olanlara yılda 26 gün yıllık ücretli izin verilir.

Kanuna göre bazı hallerde farklı yıllık izin süreleri kabul edilmiştir:

• 18 ve daha küçük yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi 20 günden az olamaz,
• 50 veya daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi 20 günden az olamaz,
• Yer altı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin süreleri dörder gün arttırılarak uygulanır.

657 sayılı kanunun 23. maddesine göre devlet memurları, bu kanunda gösterilen süre ve şartlarla izin hakkına sahiptirler. Memurların izin hakları, ücretli ve ücretsiz şekilde mevcuttur. 657 sayılı kanunun 102. maddesine göre, Devlet memurlarının yıllık izin süresi;

• Hizmeti 1 yıldan 10 yıla kadar (10 yıl dahil) olanlar için 20 gün,
• Hizmeti 10 yıldan fazla olanlar için 30 gündür.

Bir çalışan işe başladığı tarihten itibaren deneme süresi de dahil olmak üzere bir yıllık çalışma süresini doldurması durumunda yıllık ücretli izin hakkını kazanır. Bu süreçte;

• Yıllık ücretli izin hakkı bakımından çalışanın çalışmasa da çalışmış sayıldığı resmi tatiller, ulusal bayramlar ve İş Kanunu'nda yer verilen diğer zamanlar da çalışma süresine dahildir.
• Bunun yanı sıra söz konusu hak için çalışanın bir yıllık çalışma süresi içerisinde çeşitli sebepler ile çalışmasının kesilmesi haline ilgili süreyi karşılayacak kadar çalışması gerekir.
• Her bir yıllık çalışma süresinin dolması ile yıllık ücretli izin hakkı kazanan çalışanlar bu haklarını sonraki hizmet yılı içerisinde kullanabilir.
• Yıllık ücretli izin hakkı işçinin işyerinde çalışmaya başladığı günden itibaren bir yıl sonra doğar.
• Deneme süresi bir yıllık süreye dahildir.

Yıllık ücretli izin hakkı, 4857 sayılı İş Kanununun 53 ve 61. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Kanunun ilgili maddelerinin uygulanması için de Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği düzenlenmiştir.

Çalışanların dinlenme hakkının kanunla güvence altına alınmasının en önemli göstergelerinden biri de yıllık ücretli izindir. Çalışanlara tanınan yıllık ücretli izin, işçinin işe ara vererek işyerinden uzakta dinlenmesi ve sağlığını koruyarak, iş yeri performansı açısından çok önemlidir. Bu izin süreci aynı zamanda ücretli olup, işçi izne çıkmadan önce işveren tarafından peşin olarak ödenmesi gerekmektedir.

Yıllık ücretli izin alacağı iş sözleşmesine sona ermesine bağlı olarak muaccel hale gelir. Bu nedenle yıllık ücretli izin alacağından bahsedebilmek için öncelikle iş sözleşmesinin sona ermiş olması gerekir.

İş Kanunu 53. maddesine göre işçinin yıllık izin ücretine hak kazanabilmesi için işyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olması gerekir.

Vefat etme ya da işten ayrılma gibi durumlarda kullanılamayan yıllık ücretli izin ücreti son brüt ücreti esas alınarak hesaplanmaktadır. Bu hesaplama işlemine fazla mesai ücreti, prim ya da ek yardım ücretleri gibi ücretlerin dahil edilmediğini bilmenizde fayda var.

Örnek: Brüt ücreti 3000 TL olan bir çalışanın kalan yıllık izin hakkı 10 gündür. İşten çıkarıldığında kendisine kalan izin hakkı için yapılacak brüt ödeme miktarı; 3000/30 = 100 (Brüt günlük kazanç) 100×10 = 1000 TL olarak yapılacaktır.

İşveren tarafından kullandırılmayan ya da işçi tarafından kullanılmayan ücretli yıllık izin ücreti; işçinin son günlük brüt ücreti ile kullanılamayan yıllık izin gün sayısı çarpılarak hesaplanmaktadır. Bulunan tutardan, damga vergisi, gelir vergisi ve SGK payı kesildikten sonra kalan tutar, işçiye yıllık izin ücreti olarak ödenir.

• Yıllık izin hakkından vazgeçilemez. İşçi örneğin yüksek bir ücret karşılığında çalışırken izin hakkında vazgeçemez, bu tür bir sözleşme geçersizdir.
• İş ilişkisi devam ettiği aşamada ve henüz izin kullanılmayan dönemde yıllık izin ücreti altında yapılan ödemeler avans niteliğindedir.
• İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir.
• Yıllık izin döneminde işçi ücret karşılığı başka işte çalışamaz. Çalıştığı tespit edilirse bu izin süresi içinde kendisine ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilir.
• İşçinin yıllık iznini kullanıp kullanmadığı konusunda çıkan uyuşmazlıkta, işçinin yıllık iznini kullandığını işveren ispatlamakla yükümlüdür.